Anasayfa / BTGündem / Türk Telekom’un gerçek doğum tarihi

Türk Telekom’un gerçek doğum tarihi

Türk Telekom 175’inci kuruluş yıldönümünü kutluyormuş. Hayırlı olsun. Ancak bana sorarsanız Türk Telekom, kendisini olduğundan yaşlı göstermeye çalışıyor. Olsa olsa, ancak 160 yaşında olabilir.

Anadolu Ajansı’nın 21 Nisan Salı günü gündeminde, Sayın Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Türk Telekom’un kuruluşunun 175’inci yılı kutlamasına katılacağını gördüm. Ne Türk Telekom’a, ne de tarih bilimine saygısızlık etmek istemem ama elimizdeki veriler, bilimsel gerçekler, tarihi belgeler Türk Telekom’un yaşının 160 olduğunu söylüyor.

Nasıl mı?

Hem şirketin isminde yer alan, hem de şirketin faaliyet gösterdiği alan olan endüstrideki TELEKOMÜNİKASYON kelimesi ilk çıkış noktamız.
Fransızcadan birçok dile girmeyi başaran telekomünikasyon kelimesi Yunanca uzak mesafe anlamına gelen TELE ve latince “paylaşmak” anlamını taşıyan COMMUNICARE kelimelerinin birleşmesi ile oluşturulmuş.

Sözlüklerdetelekomünikasyon kelimesi, kelime, ses, resim gibi bilgilerin genellikle uzak mesafeler arasında, elektromanyetik sinyaller aracılığıyla, telgraf, telefon, radyo ve televizyon teknolojileri ile iletilmesi olarak tanımlanıyor.
Elektrik ve elektronik yardımı ile bilginin uzak mesafelere taşınmasını sağlayan bir endüstrideki şirketin, yukarıda saydığımız elektrikli haberleşme teknolojilerinden EN ESKİSİ TELGRAF icad edilmeden, kurulmuş olması İMKANSIZ.
Teşbihte hata olmayacağını varsayarsak bu şöyle birşeye benziyor ; İnsanoğlu uzaya çıkmadan önce, Jules Verne’in “Aya Yolculuk” kitabından ilham alarak Uzay Seyahati Turizm Acentesi isimli bir şirket kurmaya.

TELGRAF
Telekomünikasyon kelimesinin temelini oluşturan en eski teknoloji TELGRAF bildiğiniz üzere Samuel Morse tarafından icad edilmiş. (Günümüzde kullanılan modern telgraf teknolojisinden bahsediyorum. Telgraf’ın tarihi çok daha eski)
1837 yılında bu icadı ile ilgili patent başvurusunda bulunuyor.
Şubat 1838‘de, Samuel Morse, bulduğu teknolojiyi dar bir çevrede demo olarak gösteriyor. Ardından ABD Kongresi’ne giderek bu teknolojinini uzak mesafeler arasında haberleşmeye olanak tanıyan bir teknoloji olabileceğini, yeterli ödenek ayrılır ise ABD’de Washington DC ile Baltimore arasında bir hat kurulabileceğini söylüyor.
1843 yılında kongre bu yatırıma hem onay veriyor hem ödenek ayırıyor.

İlk uzak mesafe telgraf SİNYALİ ise (Mesaj değil) 1 Mayıs 1844‘te daha hattın inşası devam ederken, Anapolis Junction denilen bağlantı noktasından, Henry Clay’in başkan adayı olduğunu anlatmak için gönderiliyor.
Hattın tamamlanmasından sonra, 24 Mayıs 1844‘te ise dünya kayıtlarındaki ilk telgraf mesajı yollanıyor.
Türk Telekom’un kendisine kuruluş tarihi olarak seçtiği ve kutladığı 22 Ekim 1840‘tan yaklaşık 4 YIL SONRA.
Telekom endüstrisinin temeli olan, endüstriye ve bu alandaki şirketlerin neredeyse tümüne ismini veren TELEKOM kelimesinin ortaya çıkmasına sebep olan teknolojinin modern anlamda kullanılmaya başlamasından 4 yıl önce bu alanda bir şirket kurulmuş olabilir mi?

Türk Telekom’un gerçek doğum günü

Washington ve Baltimore arasında kurulan telgraf hattından sonra bu teknoloji hızla yayılmaya başlar. Osmanlı imparatorluğuna maden okulu kurmak için danışmanlık yapan Amerikalı profesör J. L. Smith 1847 yılında Samuel Morse’un geliştirdiği sistemi Padişah 1. Abdülmecid‘e sunar. Bu icattan oldukça etkilenen Abdülmecid, İstanbul-Edirne arasında bir telgraf hattı kurulmasının maliyetini sorar. Ancak bu o dönemde sadece beyin fırtınası olarak kalır.
Abdülmecid Samuel Morse’a bu icadı için bir berat ve Nişan-ı İftihar madalyası yollatır.

Modern Telgraf'ın mucidi Samuel Morse çeşitli devletlerden aldığı devlet nişanlarıyla.  1. Sırada I. Abdülmecid'in verdiği Nişan-ı İftihar bulunuyor.

Modern Telgraf’ın mucidi Samuel Morse çeşitli devletlerden aldığı devlet nişanlarıyla.
1. Sırada I. Abdülmecid’in verdiği Nişan-ı İftihar bulunuyor.

Padişan I.Abdülmecid'in Samuel Morse'a verdiği Nişan-ı İftihar.

Padişan I.Abdülmecid’in Samuel Morse’a verdiği Nişan-ı İftihar.

Yaklaşık 10 yıl sonra Türkiye’nin ilk telgraf hattının inşasına Mart 1955‘te başlanır ve 19 Ağustos 1855 tarihinde İstanbul-Edirne arasındaki hat tamamlanır. Eylül 1855‘te ise İstanbul’dan ilk telgraf çekilir. Osmanlı’daki ilk telgraf hattı ise 1854 yılında İngilizler tarafından Kırım ile Varna arasında kurulan 340 mil uzunluğundaki denizaltı hattıdır. Ama bu hat Osmanlı’nın değil İngilizlerindir.
Telgraf hattının devreye girmesi ile birlikte 1855 yılında, Posta Nezaretinden ayrı olarak bir de Telgraf Nezareti kurulur.
Bu konu oldukça önemli. Çünkü 1840 yılında kurulan Posta Nezareti‘nden ayrı olarak, 15 yıl sonra kurulan, bir Telgraf Nezareti‘nin Posta Nezareti ile herhangi bir ilişkisi bulunmamaktadır. (Henüz)

KISACA…
Türk Telekom’un, PTT ile kuruluşta ortak bir tarafları bulunmuyor. Posta Nezareti’nin kuruluş tarihinin, Türk Telekom’un kuruluş tarihi olarak kabul edilmesinin hiçbir mantıklı açıklaması yok. İki kuruluş, posta hizmetleri ve telgraf hizmetleri 1871 yılında birleştiriliyor. 1871 yılında birleştirilen iki kurumdan birisinin, doğum tarihi olarak birleştirildiği diğer kurumun kuruluş tarihini alması bana biraz saçma geliyor.

Eğer Türk Telekom için bir doğum tarihi söylenecekse …
Bu tarih
İstanbul-Edirne telgraf hattı inşaatının başladığı Mart 1855
veya
Hattın tamamlandığı 19 Ağustos 1855 veya ilk telgrafın çekildiği 14 Eylül 1855 olarak kabul edilmelidir.
Bana göre ise 1855 yılında Telgraf Nezareti‘nin kurulması Türk Telekom‘un doğum tarihidir.
Türk Telekom 175 yaşında değil, 160 YAŞINDADIR.

Türk Telekom için önemli tarihler…

1- Telgraf Nezareti’nin kurulması – 1855
2- Posta Nezareti ve Telgraf Nezareti’nin birleştirilmesi – 1871
3- Türk Telekom’un, PTT’den ayrılarak Anonim Şirket haline gelmesi – 24 Nisan 1995
4- Türk Telekom’un özelleştirilmesi – 14 Kasım 2005

SON SÖZ..
Geçmişini bilmeyen, geleceği tayin edemez…

Okuyucuya önemli not… Bu yazıyı yazarken ve araştırırken, telgrafın tarihi, Osmanlı’da ve/veya Osmanlı topraklarında telgrafın kullanılmaya başlamasıyla ilgili yukarıdaki bilgilerden farklı, doğruluğu ispatlanmış değişik bilgilere ulaştım. Ancak konumuz telgraf tarihi değil, Türk Telekom’un doğum tarihi. Konuyla ilgili daha detaylı bilgi arayanlar arama motorlarında konuyu araştırsın.

Hakkında Kemalettin BULAMACI